Lyme Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir ve Tedavi Edilir?

Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi bakterisi tarafından enfekte kenelerle (Ixodes) ısırılma sonucu bulaşan bir hastalıktır. Kuzey Amerika ve Avrupa'da yaygındır. Erken evrede erythema migrans (hedef tahtası döküntü), ateş, yorgunluk, kas ağrıları görülür. Tedavi edilmezse eklemlere, kalbe, sinir sistemine yayılır. Erken tanı ve antibiyotik tedavisi genellikle tam iyileşme sağlar. Geç tanı kronik semptomlara yol açabilir.

Bulaşma

Kene türü Ixodes türü keneler (blacklegged tick, deer tick). Kene en az 24-48 saat ciltte kalmalı (uzun süre emme). Risk faktörleri ormanlık, otlak alanlarda zaman geçirme, bahçıvanlık, kamp, yürüyüş. Mevsimsel bahar-yaz-sonbahar (Mayıs-Ekim) kene aktivitesi yüksek.

Klinik Evreler

Erken lokalize hastalık (3-30 gün) erythema migrans %70-80 vakalarda, ısırık yerinde genişleyen kırmızı döküntü (bulls-eye), ateş, titreme, yorgunluk, baş ağrısı, kas-eklem ağrısı, lenf bezi şişmesi. Erken yaygın hastalık (haftalar-aylar) çoklu erythema migrans lezyonları, kardiyak tutulum (Lyme karditi) AV blok, çarpıntı, göğüs ağrısı. Nörolojik tutulum meningit, kranial sinir felci (Bell's palsy - yüz felci), radikülopati. Geç hastalık (aylar-yıllar) Lyme artriti büyük eklemlerde (diz) şişlik, ağrı, tekrarlayan. Kronik nörolojik belirtiler hafıza sorunları, konsantrasyon güçlüğü, nöropati, ensefalopati.

Tanı

Klinik değerlendirme öykü (kene maruziyeti, endemik bölge), fizik muayene (erythema migrans patognomonik). Serolojik testler ELISA kene ve Borrelia antikorları (IgM, IgG), erken evrede negatif olabilir (antikorlar 2-4 hafta sonra gelişir). Western blot ELISA pozitifse doğrulama testi. PCR sinoviyal sıvı, BOS (beyin omurilik sıvısı) bakteriyel DNA tespiti. Kültür zor ve yavaş, rutin kullanılmaz. Dikkat seroloji geçmiş enfeksiyonu gösterebilir (aktif hastalık değil), klinik korelasyon önemli. Yalancı pozitif diğer enfeksiyonlar (sifiliz, EBV), otoimmün hastalıklar.

Antibiyotik Tedavisi

Erken lokalize/yaygın oral doksisiklin 100 mg günde 2 kez, 10-21 gün (tercih edilen). Amoksisilin 500 mg günde 3 kez (gebelik, çocuk <8 yaş). Cefuroksime axetil 500 mg günde 2 kez. Erken kardiyak tutulum hafif (1. derece AV blok) oral antibiyotik. Şiddetli (yüksek derece blok) IV seftriakson, hastane, geçici pacemaker gerekebilir. Erken nörolojik tutulum IV tedavi seftriakson 2 g/gün IV, 14-28 gün. Alternatif sefotaksim, penisilin G. Geç hastalık (Lyme artriti) oral doksisiklin 28 gün. Yanıt yoksa tekrarlayan kurs veya IV tedavi. Kronik nörolojik IV seftriakson 2-4 hafta.

Post-Treatment Lyme Disease Syndrome (PTLDS)

Tanım tedavi sonrası %10-20 hastada yorgunluk, kas-eklem ağrısı, bilişsel zorluk devam eder (6 ay+). Neden belirsiz, olası immün reaksiyon, doku hasarı. Tedavi destekleyici semptom yönetimi (ağrı kesici, fizik terapi, bilişsel terapi). Uzun süreli antibiyotik önerilmez (fayda kanıtlanmamış, yan etki riski). Araştırmalar devam ediyor.

Önleme

Kene koruması koruyucu kıyafet (uzun kollu, pantolon, çorap içine sokma), açık renkli giysiler (kene görülebilir). Böcek kovucu DEET %20-30, picaridin, permethrin (kıyafete). Kene kontrolü aktivite sonrası vücut taraması (saçlı deri, koltuk altı, kasık), duş. Kene uzaklaştırma ince uçlu cımbız ile, dik çekme, başı kırılmamalı. Alanı antiseptikle temizleme. Antibiyotik profilaksisi kene ısırığı sonrası tek doz doksisiklin 200 mg (kene Ixodes, >36 saat yapışmış, endemik bölge, 72 saat içinde). Peyzaj düzenlemesi çalı temizleme, çimen kısa tutma, geyik önleme (Lyme taşıyıcıları). Aşı geliştirilmekte (eski aşı LYMErix piyasadan çekildi, yeni adaylar klinik çalışmalarda).

Komplikasyonlar

Lyme karditi kalıcı kalp hasarı nadir ancak AV blok uzayabilir. Kronik artrit tedaviye dirençli eklem hasarı, sinovektomi gerekebilir. Nörolojik kalıcı nöropati, bilişsel bozukluk. Gebelik tedavi edilmezse konjenital enfeksiyon riski (nadir), tedavi ile güvenli.

Kronik Lyme Tartışması

Kronik Lyme hastalığı terimi bazı uygulayıcılar tarafından kullanılır ancak tıbbi topluluk tarafından tartışmalı. PTLDS ile karıştırılır. Uzun süreli antibiyotik tedavisi kanıt yetersiz, riskli (C. difficile, kateter enfeksiyonu). Semptomlar fibromiyalji, kronik yorgunluk sendromu gibi diğer durumlardan olabilir. Lyme hastalığı kene ısırığı ile bulaşır, erythema migrans karakteristik, erken tanı klinik + seroloji, oral doksisiklin erken evrede etkili, IV tedavi nörolojik/kardiyak tutulumda, önleme kene koruması, erken kene çıkarma, antibiyotik profilaksisi.